Asbest herkennen: 7 kenmerken om op te letten

Waarom asbest herkennen zo belangrijk is

Asbest is een gevaarlijk materiaal dat tot 1994 veelvuldig werd gebruikt in de Nederlandse bouw. In gebouwen die voor dat jaar zijn opgeleverd, kunnen nog altijd asbeststhoudende materialen aanwezig zijn. Zolang deze materialen intact en onbeschadigd zijn, leveren ze nauwelijks risico op. Zodra de vezels vrijkomen door boren, zagen, schuren of sloopwerkzaamheden kunnen ze worden ingeademd en ernstige longziekten veroorzaken, waaronder mesothelioom en longkanker.

Asbest herkennen met het blote oog is bijna onmogelijk: de vezels zijn microscopisch klein. Wat u wel kunt herkennen, zijn de materialen en omstandigheden die sterk wijzen op de aanwezigheid van asbest. De zeven kenmerken hieronder geven u een betrouwbaar vertrekpunt voor een eerste beoordeling van uw woning of pand.

Kenmerk 1: Bouwjaar voor 1994

Het allerbelangrijkste kenmerk is het bouwjaar van het gebouw. Asbest werd in Nederland grootschalig gebruikt tussen 1945 en 1994. In 1994 trad het algehele verbod op asbest in werking. Is uw woning, schuur, bedrijfshal of garage voor dat jaar gebouwd, dan is de kans aanzienlijk dat er asbeststhoudende materialen zijn verwerkt. Dit geldt ook voor verbouwde of uitgebouwde gedeelten die dateren van voor 1994.

Gebouwen uit de periode 1970-1993 lopen statistisch gezien het hoogste risico: in die jaren was het gebruik van asbestcement op zijn hoogtepunt in de Nederlandse woningbouw.

Kenmerk 2: Golfplaten op het dak of in de schuur

Golfplaten zijn een van de meest voorkomende asbeststhoudende materialen in Nederland. Ze werden massaal toegepast op daken van schuren, stallen, garages en boerderijen. Asbeststhoudende golfplaten zijn te herkennen aan:

• Een grijs of groengrijs oppervlak met een ruwe, soms aangetaste textuur
• Een lichtgewicht, broze structuur die bij beschadiging breekt als porselein
• Een vezelstructuur die zichtbaar wordt aan gebroken randen of afgebrokkelde hoeken
• Groene aanslag of mosvorming, wat duidt op ouderdom en mogelijke broosheid

Niet iedere golfplaat bevat asbest. Moderne golfplaten zijn gemaakt van kunststof of vezelcement zonder asbest. Twijfelt u? Laat een monster analyseren door een gecertificeerd laboratorium.

Kenmerk 3: Vloerafwerking van voor 1994

Vloertegels en plavuizen die zijn geplaatst voor 1994 kunnen asbeststhoudend zijn, met name vinylvloertegels van 30x30 cm. Ook de lijmlaag onder dergelijke tegels kan asbest bevatten. Kenmerken zijn een dik en hard oppervlak, een grijze of beige kleur en een woning die dateert van voor 1985. Verwijder deze tegels nooit zelf zonder voorafgaand onderzoek.

Kenmerk 4: Witte coating op verwarmingsleidingen en ketels

Asbest werd tot in de jaren negentig gebruikt als isolatiemateriaal rondom cv-leidingen, verwarmingsketels en warmwaterboilers. Typische kenmerken van asbeststhoudende isolatie op leidingen zijn:

• Een grijswitte, soms gebarsten mantel rondom de leiding
• Een poederige of korrelige textuur bij beschadiging
• Een ouderwetse uitstraling, vergelijkbaar met papier-mache

Dit type asbest, ook wel losgebonden asbest of spuitasbest, is bijzonder gevaarlijk omdat de vezels makkelijk vrijkomen. Raak dit materiaal nooit aan en schakel direct een gecertificeerd bedrijf in.

Kenmerk 5: Golfcementplaten aan gevels of scheidingswanden

Naast dakplaten werden asbestcementplaten ook gebruikt als gevelbekleding, binnenafwerking van garages en als scheidingswanden in industrie en landbouw. Ze zijn te herkennen aan een vlak, grijs oppervlak zonder afwerking, een soms rafelige of afgebrokkelde rand en een betonachtige look die toch licht aanvoelt. Moderne vezelcementplaten zien er vergelijkbaar uit, maar zijn gemaakt na 1994 en bevatten geen asbest.

Kenmerk 6: Gespoten textuur op plafond of wanden

In de jaren zeventig en tachtig was het populair om plafonds en muren te voorzien van een gespoten textuurlaag. In een deel van de Nederlandse woningen bevat deze coating asbest. Kenmerken zijn:

• Een hobbelig, korrelig oppervlak op het plafond of de wanden
• Een brokkelige structuur die bij aanraken loslaat
• Een bouwjaar van voor 1985, toen spuitasbest het meest gangbaar was

Spuitasbest is losgebonden en daarmee de meest gevaarlijke variant. Laat dit altijd onderzoeken door een expert voordat u ook maar iets doet in de ruimte.

Kenmerk 7: Bitumineuze dakbedekking en voegmiddelen

Platte daken met bitumineuze dakbedekking (roofing) uit de periode 1960-1994 kunnen een asbeststhoudende onderlaag of dakbeschot hebben. Ook bepaalde kitten en voegmiddelen die werden gebruikt bij de aansluiting van dakplaten bevatten soms asbest. Kenmerken zijn het gebruik van teer of bitumen in combinatie met een houten dakbeschot en een bouwjaar van voor 1990.

Wat doet u als u een van deze kenmerken herkent?

Herkennen is niet hetzelfde als vaststellen. Vermoedt u dat een materiaal asbest bevat, dan geldt een gouden regel: raak het niet aan en veroorzaak geen stof. Boor niet, zaag niet en probeer het materiaal niet te verwijderen. Schakel een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf in. Meer over de vervolgstappen leest u in wat u moet doen als u asbest in huis aantreft of in ons overzicht van hoe een asbestinventarisatie in zijn werk gaat.

Veelgestelde vragen

Kan ik asbest herkennen zonder laboratoriumonderzoek?

Nee, asbest is niet met zekerheid te herkennen zonder laboratoriumanalyse. U kunt bepaalde materialen en omstandigheden identificeren die sterk wijzen op de aanwezigheid van asbest, maar zekerheid geeft alleen een gecertificeerde monstername en analyse.

Welke kleur heeft asbest?

Asbest komt in verschillende varianten voor: wit asbest (chrysotiel), bruin asbest (amosiet) en blauw asbest (crocidoliet). Wit asbest is veruit het meest gebruikt in Nederland, circa 85 procent van het totale gebruik. De kleur van het eindproduct zegt echter niets definitiefs, omdat het materiaal altijd gemengd werd met andere stoffen.

Is asbest alleen gevaarlijk als het beschadigd is?

Hechtgebonden asbest in goede staat, zoals onbeschadigde golfplaten, is bij normaal gebruik weinig gevaarlijk. Het risico ontstaat zodra materialen beschadigd, verweerd of verwerkt worden. Losgebonden asbest, zoals spuitasbest of pijpisolatie, is altijd gevaarlijk, ook zonder mechanische beschadiging.

Welke woningen hebben de grootste kans op asbest?

Woningen gebouwd tussen 1945 en 1994 hebben de grootste kans op asbeststhoudende materialen. Schuren, garages, stallen en bedrijfshallen uit die periode lopen het hoogste risico, gevolgd door rijtjeswoningen en portiekflats met prefab-elementen uit de jaren zestig en zeventig.

Moet ik asbest laten verwijderen als ik het herken?

Niet per se. Intacte asbeststhoudende materialen waarbij u niet gaat verbouwen, vormen geen directe noodzaak tot verwijdering. Verwijdering is verplicht bij sloop, renovatie of als het materiaal beschadigd is. Laat altijd eerst een inventarisatie uitvoeren om de situatie te beoordelen.