Asbestbrand: wat te doen bij een calamiteit

Asbestbrand: een dubbele calamiteit

Een brand is altijd een ingrijpende gebeurtenis. Als er asbest aanwezig is in het brandende gebouw, wordt de situatie direct een stuk complexer. Wanneer asbesthoudende materialen verhit worden of uiteenvallen door de kracht van de brand, komen er asbestvezels vrij die zich met de rookpluim kunnen verspreiden over een groot oppervlak. Omliggende woningen, tuinen, auto's en openbare ruimte kunnen besmet raken zonder dat omstanders het doorhebben.

In Nederland is het jaarlijks meerdere keren raak: branden in boerderijen, bedrijfshallen of woningen met eternietdaken of asbesthoudende isolatie leiden tot grootschalige noodsituaties waarbij de veiligheidsregio, omgevingsdienst, gemeente en asbestsaneerders moeten samenwerken. Weet wat u moet doen als u hiermee te maken krijgt — als bewoner, als eigenaar of als omwonende.

Stap 1: uw directe veiligheid

Bij een actieve brand waarbij asbest aanwezig kan zijn, heeft uw eigen veiligheid absolute prioriteit. Handelingen die u onmiddellijk moet uitvoeren:

• Verlaat het pand onmiddellijk en breng uzelf en anderen op veilige afstand
• Bel 112 en vermeld expliciet dat er vermoedelijk asbest aanwezig is in het gebouw; de brandweer kan dan de juiste beschermende maatregelen treffen
• Ga niet zelf blussen: het gebruik van een tuinslang of blusdeken bij een asbestbrand kan vezels vrijmaken en verspreiden
• Blijf uit de rook: rook van een asbestbrand kan asbestvezels bevatten; ga niet in de windrichting staan en ga naar binnen als de rook uw richting opwaait
• Sluit ramen, deuren en ventilatieopeningen als u in de buurt woont en de rookpluim uw kant opwaait

Stap 2: de hulpdiensten informeren

De brandweer en meldkamer zijn op de hoogte van asbestprotocollen. Zodra zij weten dat er asbest in het spel is, schakelen zij specialisten in en wordt de omgeving eventueel afgezet. U hoeft dit proces niet zelf te regelen, maar uw melding moet zo volledig mogelijk zijn:

• Vermeld het type gebouw en bouwperiode (bijv. “boerderij uit de jaren '70 met eterniet dak”)
• Geef de windrichting aan als u die weet
• Meld of er al asbestplaten of fragmenten zichtbaar zijn die van het dak zijn gevallen

De veiligheidsregio coördineert bij grotere incidenten de inzet van onder meer de brandweer, GHOR (Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio) en de omgevingsdienst.

Stap 3: na de brand — de omgeving inventariseren

Nadat de brand geblust is en de situatie veilig is verklaard door de brandweer, begint de fase van inventarisatie en schadebeheersing. De omgevingsdienst of gemeente is in deze fase de eerste aanspreekpartner. Zij beöordelen:

• Of er asbest is vrijgekomen en in welk gebied
• Of de omgeving afgezet moet blijven
• Welk saneringsbedrijf ingeschakeld wordt
• Of bewoners tijdelijk moeten evacueren of terugkeren

Als eigenaar van het brandende pand bent u verantwoordelijk voor de kosten van de sanering. In bepaalde gevallen neemt uw opstalverzekeraar deze kosten over; raadpleeg direct uw verzekeraar. Lees meer over de verhouding tussen asbest en verzekeringen in ons artikel asbest en verzekering: wat dekken ze?.

Stap 4: meldplicht bij de omgevingsdienst

Bij een asbestbrand of een andere calamiteit waarbij asbest vrijkomt, geldt een wettelijke meldplicht. U dient de calamiteit te melden bij:

• De omgevingsdienst van uw regio (bevoegd gezag voor milieu-incidenten)
• De gemeente (als er sprake is van een Wabo-melding of omgevingsvergunning)
• In sommige gevallen het Landelijk Meldpunt Afvalstoffen (LMA) als het om grootschalige verspreiding van gevaarlijk afval gaat

De omgevingsdienst kan ook een calamiteitenservice inschakelen die 24/7 bereikbaar is voor spoedsituaties waarbij gevaarlijke stoffen zijn vrijgekomen. Veel omgevingsdiensten hebben hiervoor een dedicated telefoonnummer voor buiten kantooruren.

Stap 5: professionele sanering na de brand

Nadat de omgevingsdienst het gebied heeft beoordeeld en goedgekeurd dat er gesaneerd mag worden, begint het feitelijke saneringswerk. Dit is complexer dan reguliere asbestsanering omdat:

• Asbest door de brand verbrokkeld kan zijn en als losse vezels in de omgeving aanwezig is
• Brand-en bluswater asbestvezels kunnen hebben verplaatst naar riolen, tuinen en aangrenzende percelen
• Verhit asbest in sommige gevallen tot fijnere, potentieel gevaarlijkere deeltjes is uiteengevallen
• Het brandgebied zelf moeilijk toegankelijk kan zijn vanwege instabiliteit

Een SC-530 gecertificeerd saneringsbedrijf met ervaring in calamiteitensanering zal:

• De omgeving nauwkeurig in kaart brengen met luchtmetingen en visuele inspectie
• Straatwerk, daken van naastgelegen woningen, tuinen en openbaar terrein reinigen
• Asbesthoudend puin en debris verpakken en afvoeren als gevaarlijk afval
• Eindmetingen uitvoeren en een vrijgavecertificaat opstellen vóór de afzetting wordt opgeheven

Asbest door storm of andere calamiteiten

Niet alleen brand kan leiden tot het vrijkomen van asbest. Ook zware stormschade aan gebouwen met asbestdaken of gevelplaten, hagel, een botsing of zelfs vandalisme kunnen asbestmaterialen beschadigen en vezels vrijmaken. De aanpak is vergelijkbaar:

• Raak gebroken of beschadigde asbestplaten niet aan
• Sluit ramen en deuren
• Meld de schade bij de gemeente of omgevingsdienst
• Neem contact op met uw verzekeraar
• Schakel een gecertificeerd saneringsbedrijf in voor de verwijdering

Asbest dat door storm van een dak is gewaaid en op straat, in tuinen of op auto's terechtgekomen is, valt eveneens onder de saneringsplicht. Raak de gevallen platen of fragmenten niet aan en zet de situatie indien mogelijk af tot de sanering is uitgevoerd.

Omwonenden: uw rechten en plichten

Als omwonende van een asbestbrand heeft u recht op informatie van de gemeente of veiligheidsregio over de mate van verontreiniging en de te nemen maatregelen. In de praktijk communiceren gemeenten via persberichten, social media en gemeentelijke websites over de stand van zaken. U heeft de volgende rechten:

• Informatie over de omvang van de verontreiniging in uw buurt
• Advies over veiligheidsmaatregelen voor uw woning en tuin
• Toegang tot de resultaten van luchtmetingen en bodemonderzoek

Uw plichten als omwonende zijn beperkter, maar wel reeel: voer geen eigen reinigingsactiviteiten uit voordat de omgevingsdienst het sein veilig heeft gegeven. Het zelf vegen of hogedruk-reinigen van een asbestbesmette oprit kan vezels juist verspreiden.

Voor meer achtergrondinformatie over asbestinventarisatie en -sanering, zie ook onze pagina over asbestinventarisatie.

Veelgestelde vragen

Wat moet ik doen als mijn tuin besmet is geraakt met asbest na een brand?

Betreed de tuin zo min mogelijk en raak niets aan. Sluit ramen en deuren. Neem contact op met de gemeente of omgevingsdienst; zij coördineren de reinigingsactie. Voer geen eigen reinigingswerkzaamheden uit vóór het sein veilig is gegeven. Noteer eventuele schade voor uw verzekeraar.

Wie betaalt de sanering na een asbestbrand?

De eigenaar van het pand waar de brand heeft gewoed is in beginsel verantwoordelijk voor de saneringskosten, ook als de asbestverspreiding naastgelegen percelen heeft getroffen. Opstalverzekeraars vergoeden doorgaans de saneringskosten als de brand een gedekte gebeurtenis is. Voor schade aan derden kan de aansprakelijkheidsverzekering van de eigenaar van toepassing zijn.

Hoe lang duurt het voor mijn omgeving vrijgegeven wordt na een asbestbrand?

Dit is sterk afhankelijk van de omvang van de brand en de verspreiding van het asbest. Bij kleinere incidenten kan de sanering binnen enkele dagen zijn afgerond. Bij grote branden waarbij asbest zich heeft verspreid over meerdere percelen, kunnen de werkzaamheden meerdere weken in beslag nemen. De omgevingsdienst geeft aan wanneer de vrijgavemeting kan plaatsvinden.

Mijn auto stond naast het brandende gebouw. Wat moet ik doen?

Raak uw auto zo min mogelijk aan en verplaats hem niet als u vermoedt dat er asbeststof op terecht is gekomen. Raadpleeg de omgevingsdienst of het saneringsbedrijf over de reiniging van voertuigen. In sommige gevallen worden auto's professioneel gereinigd als onderdeel van de totale saneringsactie.

Moet ik een asbestbrand of -calamiteit officieel melden?

Als eigenaar van het pand bent u verplicht de calamiteit te melden bij de omgevingsdienst en eventueel bij de gemeente. Als omwonende heeft u geen wettelijke meldplicht, maar het doorgeven van informatie aan hulpdiensten is altijd nuttig en wordt op prijs gesteld.

Kan ik een schadeclaim indienen bij de buurman als zijn asbestdak is beschadigd en vezels op mijn perceel zijn terechtgekomen?

Dit is juridisch gezien mogelijk, maar in de praktijk complex. U dient aan te tonen dat de asbestverontreiniging afkomstig is van het perceel van uw buurman en dat hij nalatig is geweest in het onderhoud van zijn asbesttoepassingen. Schakel bij een dergelijke situatie een juridisch adviseur of rechtsbijstandsverzekeraar in.